Terwijl Europa steeds verder weg lijkt te zinken in een financieel moeras en aller ogen gericht zijn op de Europese economieën en de politieke leiders die de zieltogende economische unie moeten redden, klinkt vanuit het Vaticaan de oproep tot hervorming van de wereldeconomie. De Pauselijke Raad voor Gerechtigheid en Vrede, die zich bezighoudt met het bevorderen van rechtvaardigheid en vrede in de wereld, oppert de oprichting van een wereldwijde politieke autoriteit die de mondiale economie moet gaan besturen. Het uit de hand gelopen winststreven van het kapitalisme, dat volgens Paus Benedictus XVI ten grondslag aan de wereldwijde financiële crisis ligt, vraagt om een nieuwe economische wereldorde die gebaseerd is op ethiek en de zoektocht naar het gemeenschappelijk goede. De radicale hervorming van het globale financiële systeem moet ervoor zorgen dat financieel en monetair beleid geen schade toebrengt aan de zwakste economieën en dat de rijkdom in de wereld eerlijk verdeeld wordt.
Dit nobele voorstel klinkt des te opmerkelijker nu de Europese Unie op haar grondvesten schudt en het voortbestaan van de economische unie op het spel staat. Bijna twintig jaar na haar oprichting schijnt de economische door gebrek aan sterke politieke eenheid niet opgewassen tegen de financiële depressie. Door alle onzekerheden en tegenstrijdige visies en belangen is het de zevenentwintig lidstaten tot op heden niet gelukt de huidige schuldencrisis adequaat te pareren. Dit onvermogen biedt weinig optimisme voor economische regulering op nog veel grotere schaal en een wereldwijde autoriteit die dit moet realiseren.
De uitwassen van het kapitalisme duiden niet zozeer op het vermeende falen van dit politiek-economisch systeem, als wel op het onvermogen van de mens om eerlijk en in vrede met zijn naaste te leven. ‘De primaire oorzaak van lijden en kwaad in de wereld ligt niet in de structuur van de maatschappij of in bepaalde wetten of instituties, maar deze gaat terug op de gevallen natuur van de schepping’ zo noteerde de schrijver en letterkundige C.S. Lewis (1898-1963). ‘Veel kwaad in de wereld is wellicht inderdaad de schuld van verdorven overheden en corrupte elites. Maar ondanks sociale en politieke omwentelingen, met ontmanteling en omvorming van instituties, is het nooit gelukt om zelfzucht, wreedheid, incompetentie en tirannie uit te roeien. Oude kwalen ondergaan mutaties, nemen nieuwe vormen aan, maar verdwijnen niet zoals uit het verloop van iedere revolutie blijkt. De revolutionaire bewering dat we een eind kunnen maken aan lijden, onrecht en misdaad door armoede en ongelijkheid uit te bannen, is niet geloofwaardig. Er wordt ontzaglijk veel energie gespendeerd, beschavingen opgebouwd, schitterende instituten bedacht, maar telkens gaat er iets mis. Door een fataal gebrek komen altijd de egocentrische en hardvochtige mensen aan de top en alles vervalt weer tot een droevige puinhoop.’ De geschiedenis leert ons dat nieuwe wereldorden geen permanente rechtvaardigheid en vrede brengen. Juist de kerk – die toch de christelijke waarheid van het menselijk onvermogen tot het goede zou moeten belijden – dient als geen ander te beseffen dat van de mens geen uitkomst te verwachten valt.
De kerk kan zich daarom veel beter concentreren op haar taak in deze wereld en getuigen van de hoop die in Jezus Christus is. Pas dan wanneer het Koninkrijk van God in de harten van de mensen neerdaalt, zullen vrede, recht en gerechtigheid gestalte krijgen.
