In de weken na het schietincident op zaterdag 9 april in Alphen aan den Rijn, waarbij naast de dader nog zes doden te betreuren waren, bleken de reacties op de tragedie opvallend voorspelbaar. De dader kon zich niet meer verantwoorden en daarom werd vrijwel direct verwijtend naar iemand anders gekeken, in dit geval de politie. Deze zou onterecht een wapenvergunning afgeven hebben. De Rijksrecherche onderzoekt momenteel of medewerkers van het Bureau Bijzondere Wetten van de regio Hollands Midden taken verzuimd hebben. De teneur is dat regelgeving en handhaving tekort schoten, waardoor de dader vrij spel had. Al snel volgde dan ook de roep om aangescherpte regels rondom wapenbezit en schietverenigingen. De vraag of die al niet streng genoeg zijn en of die herhaling kunnen voorkomen, lijkt niet relevant.
Zo strompelen we van incident naar crisis en weer terug. Onderwijl scheppen we een verstikkende bureaucratie die persoonlijk initiatief en creativiteit uitbant, waardoor burgers zich machteloos en gelaten terugtrekken in het private domein zonder zich te bekommeren om de publieke zaak. Toen bij het uitbreken van de financiële crisis bleek wat de gevolgen zijn van het nemen van onverantwoorde risico’s in het streven naar individuele rijkdom, zonder daarbij rekening te houden met de publieke gevolgen, deden veel politici en bestuurders ons geloven dat ook de oplossing voor dit probleem gezocht moet worden in het aanscherpen van regels en toezicht.
Deze tendens leidt af van het ware probleem: het diepgewortelde kwaad in de mens en de wereld. Aangescherpte wetgeving en controle zijn niet de oplossing zolang de mens hetzelfde blijft. Ze kunnen excessen niet voorkomen. Als de tijd waarin wij leven iets illustreert, dan is het wel het einde van een schijnbaar maakbare wereld. Het toont de ondergang van de opvatting dat het mogelijk is om een systeem te creëren waarin niets meer mis kan gaan. De mens is niet bij machte zichzelf eindeloos te vervolmaken. Dat dit zo lijkt, is niet verwonderlijk. Wetenschappelijke ontdekkingen bieden ons inzicht in de werking der dingen. Daarmee ontstaat de mogelijkheid om de werkelijkheid te beïnvloeden en te beheersen. Maatschappelijke vooruitgang lijkt de mens zelf te kunnen bewerkstelligen. Hij kan vol optimisme zijn omgeving veranderen ten beste van zichzelf. Deze rationaliteit leidt vooral tot vooruitgang op het gebied van techniek en wetenschap, maar veel minder op politiek, moreel en ethisch terrein.
Ook in Alphen stak het geloof in de maakbare samenleving weer op. Optimistisch beloofde de burgervader dat een dergelijk drama zich in de toekomst niet meer zal voordoen. Politici doen ons graag geloven dat we hen nodig hebben om ons te beschermen tegen allerlei onheil. Een illusie waarmee ze zichzelf onmisbaar willen maken en die niet anders kan uitlopen dan op een teleurstelling als blijkt dat beloften niet waargemaakt konden worden. De samenleving dient zich juist zoveel mogelijk zonder overheidsbemoeienis te ontwikkelen. Niet het overheidsbeleid of wetten en regels, maar de moraal bepaald de toekomst.
